تَصْلى ناراً حامِيَةً ( 1 ) ، و قوله : سَيَصْلى ناراً ذاتَ لَهَبٍ ( 2 ) ، و منه قول الشّاعر : و ليس يصلى بجلّ الحرب جانيها و « صلوان » گويند دو استخوان عجز اسب را ، و « مصلَّي » گويند اسب دوم را كه در مسابقه تازند ، براى آن كه ملازم بود سابق را . و مراد به « صلاة » در آيت ، پنج نماز است ( 3 ) ، و « لام » تعريف عهد است ، يعنى آن پنج نماز معلوم معهود كه در شرع مشهور است . و اگر چه لفظ او واحد است ، مراد جمع است ، چنان كه خداى تعالى گفت : فَبَعَثَ اللَّه النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ ( 4 ) . . . ، و مراد جمع است ، يعنى الكتب . قوله : * ( وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ ) * ، چه ( 5 ) روزى هر آن چيزى بود كه حىّ را باشد كه به آن منتفع بود ، و كس را نباشد كه او را از آن منع كند . و چون چنين بود ، شامل بود جمله منفوعات را . از اين جا گويند : رزقه اللَّه دارا و عقارا و ولدا و علما و غير ذلك ممّا ينتفع ( 6 ) به . و از اين جا معلوم شود كه حرام روزى نباشد ، دليلش اين آيت است : * ( وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ ) * ، از آنچه ما ايشان را روزى دهيم ( 7 ) ، و آنچه خداى دهد حرام نباشد چه حرام ممنوع باشد ، از اين جا محظور گويند او را . و « حرمان » ضدّ « رزق » بود ، و « محروم » ، خلاف « مرزوق » بود ، و « حرّمنا » ضد « رزقنا » بود . اگر حرام روزى باشد ، اين قاعده متناقض ( 8 ) آيه بود ، و آن قول كه ادا كند به مناقضهء قرآن باطل باشد . دگر آن كه : آيت وارد است مورد مدح . خداى تعالى مدح مىكند ايشان را به انفاق روزى . اگر حرام روزى بودى [ 20 - پ ] بر يك فعل هم ممدوح بودندى هم مذموم . دگر آن كه ، حق تعالى گفت : وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّه حَلالًا طَيِّباً . . . ( 9 ) ، و اين لفظ امر است و مراد اباحت ، و اباحت ضدّ تحريم بود .

--> ( 1 ) . سورهء غاشيه ( 88 ) آيهء 4 . ( 2 ) . سورهء مسد ( 111 ) آيهء 3 . ( 3 ) . مر : نماز است پنجگانه . ( 4 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 213 . ( 5 ) . كذا : در اساس و مب ، ديگر نسخه بدلها : حدّ . ( 6 ) . آج ، لب ، مر : ينفع . ( 7 ) . دب : داده‌ايم . ( 8 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، وز ، مر : مناقض . ( 9 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 88 .